پادشاهى ديگر . حتى مىدانيم كه از روزگار همين رامسس دوم است كه پايگاه فرمانروايان مصر از صعيد به شرق دلتا و به شهرى كه نام رامسس دوم را بر خود دارد ، جابه‌جا مىشود و از آن پس همين شهر در روزگار رامسس‌ها پايتخت مصر مىماند . « 1 » دوم : نزد مورخان شهره است كه رامسس دوم ( 1290 - 1224 ق . م ) توانست 67 سال بر مصر فرمانروايى كند ، و اين طولانىترين دورانى است كه تاريخ مصر براى فرمانروايى پادشاهى مىشناسد . - البته بجز « پپى » دوم كه نزديك به يك سده ، 94 سال فرمانروايى كرده است - « 2 » از اين روى دورهء فرمانروايى او ، همهء سال‌هايى را كه ، به گزارش تورات ، موسى از مصر گريخت و چهل سال در مدين ماند و چون شنيد كه فرعون مرده است ، براى آزادسازى اسرائيليان به مصر بازگشت ، « 3 » فرا خواهد گرفت . البته چنان كه پيش‌تر نيز گفته‌ايم ، دوران ماندگارى موسى در مدين به گزارش قرآن نه چهل سال كه هشت و به گمان بيشتر ده سال بوده است . « 4 » سوم : در فهرست كهنى از نام پادشاهان « ادوم » پيش از آن كه فرمانروايى آن جا به پادشاهى اسرائيلى برسد ، « 5 » در ميان « بالع بن بعور » - كه به گزارش تورات همان « بلعام بن باعورا » است - « 6 » و « هدار » تنها نام هشت پادشاه آمده است ، كه اگر ميانگين دورهء هر يك را 25 تا 30 سال بگيريم ، كم و بيش 240 سال خواهد شد ، و اين سال‌ها با دوره‌اى كه بر پايهء اين ديدگاه از هنگام خروج اسرائيليان از مصر تا روزگار فرمانروايى « شاؤل » ( طالوت قرآن ) يك يا دو دهه پيش از سدهء دهم پيش از ميلاد به درازا كشيده است ، هماهنگ خواهد بود . « 7 » چهارم : بر پايهء اين ديدگاه كه مرنپتاح را همان فرعون هم روزگار موسى مىداند ، رويدادهايى كه در سال‌هاى 1400 تا 1300 پيش از ميلاد ( سدهء چهاردهم ق . م ) در فلسطين رخ داده‌اند ، و با نام‌هايى چون « شمعون » و « اشير » پيوند دارند ، تفسيرى پذيرفتنى به دست مىدهند ، چرا كه اين دو نام چه بسا نام‌هاى دو گروه عبرانى باشند كه به مصر كوچ نكرده

--> ( 1 ) . بنگريد به : محمد بيومى مهران ، مصر و العالم الخارجى فى عصر رعمسيس الثالث ، 46 - 62 ؛ مصر ، 2 / 133 - 126 . ( 2 ) . بنگريد به : محمد بيومى مهران ، مصر ، 1 / 442 - 443 ، 2 / 130 . ( 3 ) . سفر خروج ، 2 : 23 ، 4 : 19 ، 7 : 7 ؛ اعمال رسولان ، 7 : 30 ؛ قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 931 ؛ شاهين مكاريوس ، همان ، 40 . ( 4 ) . سورهء قصص ، آيات 27 - 28 . ( 5 ) . سفر پيدايش ، 36 : 31 - 39 . ( 6 ) . سفر اعداد ، 22 : 14 - 41 . ( 7 ) . دربارهء قيام شاؤول ( طالوت ) بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 2 / 668 - 674 .